29/10/2005 - Ebced Hesabı nedir ?
EDEBİYATIMIZDA Arap asıllı Türk harfleriyle "Ebced Hesabı" denilen bir usul vardı. Harf inkılabından sonra tamamen terk edildi."Elifbe" denilen o eski alfabenin harfleri , evvela birden ona;sonra onar onar yüze kadar , ve sonra yüzer yüzer bine kadar birer rakamla kıymetlendirilmişti.
Şairler , yahut sadece vezin ve kafiye bilir yazarlar çeşitli vakalar üzerine manzumeler yazar ve bu ebced hesabı ile hüner gösterip son mısraı öyle tertip ederlerdi ki, harflerin karşılığı olan rakamların toplamı o vak'anın olduğu yılı gösterirdi. O zamanlar bizde hicri takvim kullanıldığı için "tarih" denilen bu manzumeler de hemen daima hicri yıl üzerine hesaplanırdı.
Padişahların tahta çıkması, tanınmış kimselerin mühim memuriyetlere tayinleri, şahzadelerin,sultanların,kibar ve rical ve konu komşu , eş dost çocuklarının doğumları , evlenmeler , sünnet düğünleri , bir gencin yüzüne ilk defa ustura vurması veya sakal salıvermesi , ölümler , yeni bir sarayın , köşkün , konağın , yalının , mektebin , mescidin , camiin , çeşmenin , hanın , hamamın , herhangi bir binanın yapılması , yangınlar , salgınlar , katı kışlar , Tersane'de bir geminin denize indirilmesi , ordunun veya donanmanın sefere çıkması , zaferler , şu anda akla gelen ve gelmeyen her şey üzerine tarih söylenmiş ve yazılmıştır.Mesela bu yolda pek hünerl şair Sürüri'nin kedisi ölmüş, üstad mısraı hemen yazıvermiştir ;
Farenin hasretinden öldü kedi!
Bu mısraın Arap asıllı Türk harfleriyle yazıldığına göre harflerin rakam karşılığını toplarsanız 1213 çıkar , Sürüri'nin kedisi hicri 1213 yılında ölmüştür.
HAYAT TARİH MECMUASI Sayı :11 ( Aralık 1966 ) - Reşad Ekrem KOÇU
|
